Łańcuch górski – co to? Jakie są najdłuższe łańcuchy górskie w Europie?

Europa to miejsce wymarzone dla miłośników gór. Na starym kontynencie znajdują się liczne łańcuchy górskie, których długość przekracza 1000 kilometrów. Co ciekawe, najdłuższym z nich wcale nie są Alpy, jak zapewne wiele osób by pomyślało.

Czym jest łańcuch górski

Łańcuch górski to szereg wydłużonych pasm górskich wraz z rozdzielającymi je kotlinami. W pewnym uproszczeniu można przyjąć, że pasma górskie stanowią grupy gór o wydłużonym kształcie i razem tworzą łańcuchy górskie. Oprócz pasm górskich w skład łańcuchów wchodzą również kotliny górskie oraz pogórza, które współtworzą charakterystyczny układ terenu.

Formowanie się łańcuchów górskich trwa miliony lat i zachodzi w wyniku procesów tektonicznych — zderzania się płyt litosfery powoduje fałdowanie skał oraz ich wypiętrzanie. Młodsze łańcuchy, takie jak Alpy czy Karpaty, mają ostrzejsze szczyty i większe wysokości bezwzględne. Starsze struktury, na przykład Sudety, zostały już znacznie zniwelowane przez erozję, dlatego przyjmują łagodniejsze formy. W Polsce procesy tektoniczne odpowiadały także za ukształtowanie Gór Świętokrzyskich, które należą do najstarszych struktur górskich w Europie.

Które łańcuchy górskie w Europie są najdłuższe

Łańcuchy górskie w Polsce to Sudety, Karpaty i Góry Świętokrzyskie, w których skład wchodzi 46 pasm. Jednak to niewielka część tego rodzaju krajobrazów w Europie, ponieważ na starym kontynencie znajduje się aż 15 łańcuchów górskich o długości przekraczającej 1000 kilometrów. Poniżej przedstawiamy ranking najdłuższych z nich.

Góry Skandynawskie — około 1800 kilometrów

Góry Skandynawskie znajdujące się na terytorium Norwegii, Szwecji i Finlandii są najdłuższym łańcuchem górskim w Europie. Położone są w urokliwej scenerii, a w ich skład wchodzą charakterystyczne norweskie fiordy — głębokie zatoki powstałe w wyniku działalności lodowców.

Chłodny klimat północy kontynentu połączony z wilgocią ciągnącą od Oceanu Atlantyckiego spowodował, że na terenie tego łańcucha górskiego powstały liczne lodowce. Do dziś pokrywają one znaczną część masywów, zwłaszcza w południowej Norwegii, gdzie ich grubość miejscami sięga kilkuset metrów. Najwyższym szczytem jest Galdhøpiggen, który mierzy 2469 m n.p.m. i znajduje się w paśmie Jotunheimen. Masyw ten stanowi również centrum narciarstwa biegowego w regionie — dzięki obecności śniegu przez większość roku.

Góry Skandynawskie to miejsce o bogatej różnorodności biologicznej — w niższych partiach dominują lasy iglaste, wyżej zaś pojawia się roślinność tundrowa, typowa dla stref podbiegunowych. Turystycznie region oferuje szlaki piesze, narciarskie oraz wspinaczkowe, a wiele szlaków prowadzi przez tereny objęte ochroną parków narodowych. W górskich dolinach zachowały się również tradycyjne seterowe zabudowania — sezonowe farmy wykorzystywane podczas letniej hodowli bydła.

Karpaty — 1500 kilometrów

Drugim najdłuższym łańcuchem górskim w Europie są znajdujące się także na terenie naszego kraju urokliwe Karpaty. Łańcuch przebiega łącznie przez osiem krajów — Polskę, Czechy, Słowację, Ukrainę, Rumunię, Węgry, Serbię i Austrię. W skład Karpat wchodzi 12 pasm górskich, z których najbardziej znanym są Tatry. Na ich terenie znajduje się najwyższy szczyt łańcucha karpackiego — Gerlach (2655 m n.p.m.).

Karpaty ukształtowały się w mezozoiku i kenozoiku, a ich budowa geologiczna jest złożona — część zachodnia ma charakter fałdowo-płaszczowinowy, wschodnią zaś tworzą skały osadowe i wulkaniczne. W obrębie łańcucha występują liczne jaskinie krasowe, przełomy rzeczne oraz kotliny śródgórskie. Roślinność zmienia się w zależności od wysokości — od lasów bukowych i dębowych w najniższych partiach po kosodrzewinę i hale w wyższych strefach. W wielu regionach zachowały się endemiczne gatunki roślin, które rozwinęły się w izolacji górskich dolin.

W polskich Karpatach znajdują się pasma Beskidów oraz część Tatr. Region ten przyciąga turystów przez cały rok, oferując infrastrukturę narciarską zimą oraz rozbudowaną sieć szlaków pieszych i rowerowych latem. Wiele obszarów objętych jest ochroną w formie parków narodowych i rezerwatów przyrody. Karpackie skupiska ludności zachowały również tradycyjną architekturę drewnianą, co czyni ten region unikalnym kulturowo.

Apeniny — 1350 kilometrów

Apeniny rozciągają się wzdłuż całego Półwyspu Apenińskiego. Charakteryzują się tym, że w dolnych partiach gór uprawiane są winorośl oraz drzewa owocowe, takie jak oliwki i cytrusy, a w górnych prowadzona jest hodowla zwierząt — głównie owiec i kóz. Tradycyjne formy gospodarki górskiej zachowały się tu do dziś, zwłaszcza w regionach Umbrii, Abruzji i Basilicaty. Charakterystyczne tarasy uprawne stanowią efekt wielowiekowej adaptacji do stromych zboczy.

Co ciekawe, w dalszym ciągu notuje się podwyższoną aktywność sejsmiczną na ich obszarze, pomimo tego, że Apeniny wykształciły się kilkaset milionów lat temu. Związane jest to z ciągłym ruchem płyt tektonicznych — afrykańska płyta podsuwając się pod euroazjatycką powoduje wstrząsy oraz aktywność wulkaniczną. Na terenie Apeninów znajdują się czynne wulkany, w tym Wezuwiusz i Etna. Region ten doświadcza regularnych trzęsień ziemi, co wpływa na lokalne przepisy budowlane i strategie zarządzania kryzysowego.

Ich największym szczytem jest Corno Grande (z wł. „Wielki Róg”), mierzący aż 2912 m n.p.m. Pasmo Gran Sasso, do którego należy szczyt, oferuje zimą możliwość uprawiania narciarstwa, latem zaś przyciąga wspinaczami alpejskimi. Lokalizacja Apeninów na pograniczu klimatów sprawia, że w zależności od szerokości geograficznej różnią się one znacznie charakterem — północna część przyjmuje cechy klimatu umiarkowanego, południowa zaś śródziemnomorskiego. W partiach najwyższych występują piętra klimatyczno-roślinne przypominające środowisko alpejskie, mimo lokalizacji w strefie śródziemnomorskiej. Niektóre doliny Apeninów stanowią również siedliska rzadkich gatunków zwierząt, takich jak wilk apeniński czy niedźwiedź brunatny.

Alpy — 1200 kilometrów

Alpy może i nie są najdłuższym łańcuchem górskim w Europie, ale z pewnością są tym najbardziej rozpoznawalnym i imponującym. Malownicze krajobrazy i szerokie nartostrady to pierwsze skojarzenia przychodzące na myśl o tym łańcuchu górskim. Alpy, podobnie jak Karpaty, przebiegają przez osiem państw — Francję, Szwajcarię, Włochy, Niemcy, Austrię, Słowenię, Liechtenstein i Monako.

Charakteryzują się tym, że leżą na pograniczu dwóch stref klimatycznych — umiarkowanej i podzwrotnikowej — co sprawia, że średnia temperatura w zależności od poszczególnych części Alp może się różnić nawet o kilkanaście stopni. Północne stoki są narażone na częstsze opady i niższe temperatury, podczas gdy południowe, zwłaszcza we włoskich Alpach, mają klimat łagodniejszy, z wpływami śródziemnomorskimi. Zjawisko föhnu — ciepłego, suchego wiatru wiejącego z południa — powoduje gwałtowne ocieplenia po północnej stronie łańcucha i wpływa na lokalną wegetację.

Najwyższym alpejskim szczytem jest Mont Blanc, mierzący 4808 m n.p.m., potocznie nazywany „Dachem Europy”. Masyw Mont Blanc stanowi cel zarówno dla doświadczonych alpinistów, jak i dla turystów korzystających z kolejek linowych prowadzących na niższe wierzchołki. W Alpach znajduje się również ponad tysiąc lodowców, z których wiele kurczy się w wyniku zmian klimatycznych. Badania glacjologiczne prowadzone w regionie pokazują, że tempo utraty masy lodowców przyspieszyło w ciągu ostatnich trzech dekad, co ma wpływ na poziom rzek oraz dostępność wody w sezonach letnich.

Alpy są niezwykle popularne turystycznie — rocznie odwiedza je ponad 120 milionów osób. Infrastruktura obejmuje nie tylko ośrodki narciarskie, ale także szlaki via ferrata, parki narodowe i muzea poświęcone geologii oraz historii zdobywania szczytów. Region alpejski jest także przykładem wzorcowej współpracy międzynarodowej w zakresie ochrony przyrody i zrównoważonego rozwoju turystyki górskiej. Sieć chronionego korytarza ekologicznego umożliwia migrację zwierząt między obszarami chronionymi w różnych krajach, co jest unikalne na skalę europejską.